Bookbespreking – House of leaves, Mark Z Danielewski

House of leaves - cover

House of leaves, Mark Z Danielewski

(Een raadsel, een thriller, een liefdesverhaal)

 

Ik vond deze tekst tussen de paperassen van een oude bekende, die ik al jaren niet meer gezien heb. Ik weet niet of dit een eerste onvolledige versie is, of de afgewerkte.

 

This is not for you.

 

Ik krijg nog steeds nachtmerries.

Lude had me een maand of zo ervoor over de oude man verteld, voor die stierf. Toen Zampanò wegbleef van zijn dagelijkse wandeling rond de binnenkoer, zijn we in het huis gaan kijken. Alle ramen dichtgenageld en afgeplakt. De deuren beveiligd. Alle ventilatiegaten gesloten. Toch was hij niet bang: hij ging naar het strand, kreeg bezoek, wilde de wereld niet buitenhouden.  Het was bijna of hij zijn eigen universum wilde binnenhouden.

En overal woorden. Eindeloze fragmenten, afgebroken, afsplitsend in andere stukjes. Op oude servieten, enveloppen, de achterkant van een postzegel. Handgeschreven, getypt, doorgehaald, overdrukt, gevouwen, gescheurd, bevlekt, vervaagd.

Ik ben beginnen puzzelen. Zampanò’s project is de exegese van een film die niet eens bestaat. Je zal nooit een kopie vinden van The Navidson record. Veel van de boeken waarnaar hij refereert zijn fictief, de citaten van beroemdheden verzonnen.

Het is de film van een wereldberoemd foto-journalist, Pulitzer winnaar ook, met het moeilijkste onderwerp van allemaal: hoe donker er uit ziet. En Zampanò praat constant over zien, light, ruimte, vorm, lijn, kleur, perspectief, compositie. Zampanò was al 30 jaar stekeblind.

De uren vliegen voorbij zonder dat ik het besef. Ik neem de telefoon niet meer op, ben voor niemand bereikbaar. Ik heb de ramen dichtgespijkerd, de deuren beveiligd. Overal lintmeters gekleefd. Ik wil mijn ruimte. Gesloten, onaantastbare, onveranderbare ruimte. De lintmeters zouden geholpen moeten hebben. Ze hielpen niet. Niets hielp.

En dan beginnen de nachtmerries.

 

Sceptici noemen de film misschien een vervalsing [2], maar moeten toegeven dat het een vervalsing van hoge kwaliteit is. In de 3 jaar sinds Miramax in een beperkte oplage uitbracht, werd de film in het hele land vertoond en blijft hij interesse opwekken. Er verschijnen nog geregeld artikels en boeken gewijd aan de film, en tientallen studenten uit verschillende disciplines hebben hun doctoraatsverhandeling eraan gewijd [1].

The Navidson record omvat strikt genomen 2 films: de film die iedereen gezien heeft, en de film die Will Navidson wilde maken. Navidson zelf zegt daarover: “Ik wou gewoon een verslag maken over hoe Karen en ik een huis kochten op het platteland, en er met de kinderen introkken.” Na 11 jaar samen, waarin Navidson een groot deel van de tijd op buitenlandse reportage was, had Karen hem voor de keuze gesteld: minder reizen of zijn familie opgeven.

Een paar weken na de verhuizing, de Navidsons kwamen terug van een korte vakantie, was het huis veranderd. In de slaapkamer stond een witte deur. Die opende niet naar de slaapkamer van de kinderen, maar kleine ruimte, de grootte van een inloopkast, met donkergrijze, bijna zwarte muren. Op de foto’s die ze bij het inhuizen genomen hebben, staat er geen deur in de slaapkamermuur.

Een opmerking over de kwaliteit van de film is op zijn plaats. In alle fragmenten die Navidson zelf gefilmd heeft, is geen enkel slecht gekadreerd shot te vinden. Vergelijk dit wat de anderen hebben gefilmd: slecht scherp gesteld, abominabele belichting, de camera scheef, bibberend beeld. Het is duidelijk dat Navidson’s ervaring als fotojournalist hier meespeelt.

Will haalt er de bouwplannen bij. Daar staat de inloopkast niet op, maar wel een soort kruipruimte. Bijna per toeval begint Navidson het huis na te meten, en te vergelijken met de plannen. Hij meet de buitenafmetingen: 32 voet 9 ¾ inch. Dan de binnenafmetingen: 32 voet 10 inch [119].

De communicatie tussen Navidson en zijn vrouw verslechtert. Een ongewone stilte daalt over het huis. Karen weigert over de anomalie te praten. Dan hoort Will de stemmen van de kinderen echoën uit een lange zwarte gang die plots in de westelijke muur van de woonkamer verschenen is.

Karen is claustrofobisch en wil niet dat Navy de gang verkent. De film contrasteert nu het comfort van een goedverlicht huis met de donkere wereld die de verkenners navigeren. Navidson geeft ons de kans om het donker te vullen met vragen en demonen. We identificeren met Navidson, die zoals wij, niets liever wil dan het mysterie binnendringen.

De gang is pikdonker en ijskoud. 20 meter lang, niet meer. Dan plotseling een deur rechts, die er daarnet niet was. 30 meter, dan een grotere gang links, 5m breed en 3m hoog. Deuren links en rechts, die naar andere gangen of kamers leiden. De doorgang naar een ruimte, zo groot dat de overkant in de lichtbundel van de lamp niet te zien is. Aan de andere kant ligt de grote hal. 150m hoog, anderhalve km lang. In het midden een wenteltrap 60m in diameter. De afdeling duurt 5 dagen – de trap gaat 20 km diep.

De tijd verstrijkt.

.

De spanning neemt toe.

.

Vanaf nu komen Navidson en Karen niet meer samen in 1 shot voor.

.

Ergens in het huis weerklinkt een zwak geklop.

– – – . . .

Tasha K. Wheelson merkte op dat Navidson de SOS niet alleen maar gefilmd heeft. Hij heeft hem in de film verwerkt. Kijk hoe hij telkens 3 korte shots afwisselt met 3 lange.

De klok vertelt me hoe laat het is, maar ik heb de indruk dat de wijzers soms snel, soms traag gaan. Ik weet nooit wat het exacte uur is. Uit voorzorg heb ik een aantal lintmeters op de vloer en de muren gekleefd. Tot nu toe blijven de afmetingen van m’n studio constant. Desondanks, zelfs na 6 weken zonder alcohol en drugs blijven de angstaanvallen komen. Het enige dat me gaande houdt is de drang om The Navidson record af te maken.

Onderaan de trap aangekomen, wordt besloten terug te keren. De beklimming duurt slechts 2 dagen, hoewel de trap nu zeker 250m in diameter is.

 Het is niet mogelijk om op basis van de filmbeelden het grondplan van het huis te reconstrueren. Niet enkel wegens de constant verschuivende muren, maar ook wegens de jump cuts in de film die navigatie bemoeilijken. De film biedt geen schematische maar een schismatische voorstelling van lege kamers, lange gangen en dead ends. Een labyrint in andere woorden. Het beroemdste labyrint is natuurlijk dat op Kreta dat Daedalus bouwde voor koning Minos. Het deed dienst als gevangenis voor de Minotaurus [237].

In de grote hal lijkt de terugweg veranderd te zijn.

                   De gang                                                                                   wordt soms

          breder                                                                                                            en breder

en dan weer steeds

smaller tot

Nadison

zich er
nauwelij
ks door
kan
wur
men

 

En ondertussen slaan alle deuren

een

na

een

na

een

dicht.

 

Karen is met de kinderen

heel ver weg.

 

De batterijen van de lampen zijn op. Navidson raakt meer en meer gedesorienteerd. Hij heeft geen water meer. Hij kruipt dieper in zijn slaapzak en concentreert zich op de enige activiteit die hem nog rest, het boek dat hij bij heeft – The house of leaves.

“Het enige dat ik als lichtbon heb zijn, is een doosje lucifers, en iedere lucifer brandt ma—“

Door nauwkeurig 1 beeld van de film te analyseren heeft Hans Staker uit Genève, Zwitserland kunnen achterhalen welk soort lucifers Navidson bijhad. Uit testen in dezelfde klimatologisch omstandigheden blijkt dat iedere lucifer 12.1 seconden brandt. Met 24 lucifers en het doosje (geschat op 36 seconden brandtijd), heeft Navidson 5 minuten 44 licht. Het boek is 736 bladzijden. Zelfs als hij een bladzijde per minuut leest, komt hij er nog 704 te kort (Navidson zat al op 26). Hij scheurt de eerste pagina uit het boek en steekt ze aan. Dat levert 2 minuten licht op, net genoeg om de volgende 2 bladzijden te lezen. Uiteindelijk heeft hij nog 1 blad en 1 lucifer over. Hij steekt de lucifer aan en leest zo snel mogelijk. Als de vlam zijn vingers bereikt steekt hij de bovenkant van de pagina aan en terwijl het vuur de regels verteert, leest hij zo snel hij kan. De daad van het lezen, en van het gebruik van de tekst, vallen samen.

House of leaves

 

De volgende 6 minuten van de film zijn zwart.

Gedurende de laatste paar seconden zie je een klein vlekje blauw licht in het zwarte niets. De spoel film is op. Zwart, maar een ander soort zwart. En de naam van het labo waar de film ontwikkeld is.

 

Karen zit buiten op het gazon en houdt de ijlende Will in haar armen.

 

 

[1] In de laatste 3 maanden heb ik meer dan 200 afwijzingsbrieven gevonden, van uitgevers, tijdschriften, zelfs eenmaal van een professor. Niemand was geïnteresseerd in de woorden van de oude man, behalve ik.

[2] Zie Daniel Bowler’s “Resurrection on Ash Tree Lane: Elvis, Christmas Past, and Other Non-Entities”, gepubliceerd in The House (New York: Little Brown, 1995)

[119] the book’s front cover is approximately half a centimeter smaller than the pages

[237] de Minotaurus is het nageslacht van de koningin en een stier. Het is duidelijk dat een vrouw
niet met een stier kan paren en een kind kan baren. Dit leid tot de interessante gevolgtrekking dat koning Minos het labyrint niet bouwde om een monster op te sluiten maar wel om zijn eigen misvormde kind te verbergen.[238]

[238] Zampanò wou deze passages weg, maar met wat terpentijn en een vergrootglas heb ik ze tot leven gewekt.

[307] sommige critici poneren dat het huis de psychologie reflecteert van zijn
bezoekers. De afwezigheid van zintuiglijke gegevens dwingt het individu om zijn eigen data te fabriceren.