Boekbespreking: By grand central station I sat down and wept (Elizabeth Smart)

Bespreking By Grand Central station I sat down and wept

Dus de volgende keer dat je weer eens verliefd bent (want het is toch al bijna Valentijn), maar je lieveling weet het nog niet, dan neem je het object van je verlangen mee naar de Côte d’Azur. Je wandelt de Boulevard de Cimiez op, betaalt 2 keer 8 euro museum-inkom en gaat op het enige bankje in de zeshoekige annex zitten. Jullie kijken samen naar de 5 schilderijen die Marc Chagall gemaakt heeft, als ode aan zijn vrouw, geïnspireerd op de Song of Songs. Want in het Oude Testament, net na het boek van Job (die, rijk en welvarend, alles verloor dat hem dierbaar was; zijn kinderen, zijn gezondheid en al zijn bezittingen) staat het gedicht van 2 mensen. Het praat niet over God of de Wet, enkel over Liefde.

My beloved is mine and I am his
I am my beloved’s and my beloved is mine
Behold thou art fair my love
I am my beloved’s and his desire is for me

song-of-songs-iv-1958-6

Dan ga je op 1 knie zitten, kijkt lichtjes omhoog in die mooie ogen, en vertelt uit Plato. Dat lang geleden de wereld niet was zoals nu. De mens was een wonderlijk wezen, in de vorm van een cirkel (de meest perfecte geometrische vorm), met vier armen, vier benen, en 2 gezichten, het ene om vooruit en het andere om achteruit te kijken. En hij kon in deze richting wandelen en in de andere, zonder zich om te draaien, of heel snel op vier armen en vier benen rollen, als een wiel.
Zijn macht en aanzien waren groot, en groots waren de gedachten in zijn hart. Even groot als de Goden waande hij zich, en hun gelijke. De Olympus zou hij bestormen, en de hand slaan aan zijn bewoners.
De Goden waren vertoornd, want alle zwakheden vergeven zij, behalve hubris. Maar doodslaan deden zij niet, want dan zou er geen verering meer zijn, en geen offergaves. Daarom trok Zeus iedere mens uiteen, en hakte hem in 2. Hij draaide het hoofd, zodat hij vooruit kijkt, en zijn eigen schaamte kan zien, en bond de huid over de snede samen in een knoop – wij noemen dat nu de navel. De 2 verspreidde hij over de wereld, ver van elkaar.
Sindsdien verlangt ieder mens naar zijn andere helft, en is altijd op zoek. Als er één die ander vindt, dan verliezen zij zich in de verwondering van affectie en liefde. De één is niet uit het zicht van de ander, niet voor een moment zelfs. Zij brengen hun leven samen door, maar kunnen het verlangen voor elkaar niet verklaren. Wij zien hen, en prijzen hen gelukkig, want zij hebben elkaar gevonden.

En dan zeg je: “En ik heb jou gevonden, en mezelf, in jou.”

song-of-songs-iii-1960-6

Op dat moment weerklinkt er uit luidsprekers, die er niet hangen, en waar trouwens anders nooit geen muziek uit komt, de zachte stem van Nick Drake, alleen met zijn gitaar in de hoek van studio, het gezicht naar de muur.

I never felt magic crazy as this
I never saw moons knew the meaning of the sea
I never held emotion in the palm of my hand
Or felt sweet breezes in the top of a tree
But now you’re here
Brighten my northern sky

Nu zijn jullie klaar om te beginnen lezen.

— * —

Deel 1 – Ik sta op een straathoek in Monterey te wachten op de komst van de bus en al mijn wilskracht is nodig om de vrees in bedwang te houden voor het moment waar ik het meest naar verlang. Maar dan zie ik haar ogen uit de vulgaire menigte uitstappende passagiers naar me toe komen; me geruststellen dat de bus geen rampspoed brengt. En ik vraag me af hoe ze over straat kan wandelen, zo kwestbaar, zo onwetend, zonder dat mensen en honden en eeuwigdurende calamiteit haar achtervolgen.
We zitten, de zomer lang, aan de kust koffie te drinken op de houten trappen van onze huisjes. Maar hij kan niet dichtbij passeren zonder dat mijn bloed om aandacht schreeuwt. Mijn ziel mag redeneren dat de spanning niets betekent, maar mijn hart weet dat geen betekenis ooit zo vol van passie was. Hij heeft me verrast, onder de waterval, en gaf me wat ik niet kon weigeren. En daarna kuste hij mij, en ging terug naar hun huisje.
Het komt. En ik kan enkel maar kruipen en Gods toorn afwachten.

Deel 2 – Mijn kamer echoot met de schreeuw die zij nooit geuit heeft, maar onder de houten vloer houden de ranken van wroeging zich klaar. Ik dwing mijn ijdelheid om bovenaan de klif te staan, maar de lafaard die ik ben durf ik noch het leven, noch de dood te omarmen. Mijn hart klopt het giftige ritme van de waarheid. Maan, rijs in de hemel als herinnering aan het uur dat ik moedig was.
Zwak als de hoop, duidelijk als de dood, is mijn liefde stralend als een totem in de ochtend. Ik ben bezeten door de liefde, en heb geen keuze.

Deel 3 – En er is zoveel voor mij, ik ben plotseling zo rijk en ik heb niets gedaan om het te verdienen. Het mirakel is geschied en alles begint vandaag.

Deel 4 – Maar aan de grens van Arizona houden ze ons tegen.

Wat is uw relatie met die man? My beloved is mine and I am his.
Hoe lang kent u hem al? I am my beloved’s and my beloved is mine
Slapen jullie in dezelfde kamer? Behold thou art fair my love
In hetzelfde bed? I am my beloved’s and his desire is for me

song-of-songs-v-7

Deel 5 – Op de terugweg naar Canada, door de herfstzon, kijk ik in de richting van thuis, en smelt. Want al ben ik gekroond en gezalfd door de liefde, en heb van het leven alles gekregen dat ik vroeg, maar wat ben ik wanneer ik het huis van mijn ouders betreedt, anders dan weer een verloren dochter.

Deel 6 – Er is geen rechtvaardiging voor de liefde, en tranen maken het enkel erger. Zij redelijk. Zij gewoon. Je bent een slimme meid. Je hebt een goed stel hersenen. Ga aan de slag en maak iets van jezelf.
Het geluid van de sirenen die je naar je ondergang lokken is enkel maar de stem van het onvermijdelijke, dat je verwelkomt na zo lange tijd. Ik ben enkel voor jou gemaakt.

Deel 7 – Hij ligt vastgebonden op het bed. Ik weet niet of het een gevangenis of een ziekenhuis is – ik ben buitengesloten. Ik kwam met tijdschriften en bloemen en de zuster zei “Ga maar binnen, zijn vrouw is bij hem”. Ik ben omgedraaid, maar iedere deur in de gang was gesloten.

Deel 8 – Zijn broeder, zijn moeder liggen verlaten in de dood op de stenen van de Londense metro. Begraven in de lava van de geschiedenis. Ik ben de laatste zwangere vrouw in een desolate wereld.
Hij zei dat zijn afwezigheid enkel de mechaniek van de dingen was. Maar het is niet hetzelfde. Hij beging de enige zonde die Liefde niet toelaat. Hij zondigt tegen Liefde en hij zegt dat het in de naam van Medelijden is en dat Medelijden de strijd verliest van Liefde. Maar hij is van geen nut voor Medelijden, en door te wankelen kwetst hij Liefde. Waar is Liefde? Ik lig hier, 500 mijl weg. Misschien ben ik zijn Hoop, maar zij is zijn Heden.

Deel 9 – Ik ben eenzaam. Ik kan geen vrouwelijke heilige zijn. Ik wil wie ik wil. Ik heb hem gekozen uit de wereld. Gekozen in koude overweging. Maar de passie was niet koud. Ze verwarmde mij. Ze verwarmde de wereld. Liefde, geef mijn hart rust. Sla je armen om me heen. Voel de kleine bastaard. – 40 dagen in de woestijn, en niet 1 visioen.

Deel 10 –De zintuigen leveren het ondraaglijke over aan de slaap, en het stopt, maar verschijnt weer gruwelijk aan de rand van mijn dromen. De pijn was onuitstaanbaar. En dan spoedde ik door Grand Central Station, voortgedreven door mijn eigen briljante wanhoop.
Er is iemand in de tempel. Ik wou maar 1 ding. Ik gaf volledige instructies, spelde de naam in grote letters, zelfs het adres. Dit is wat ik wil. Geef me dit en ik betaal elke prijs.
Mijn geliefde is gekruisigd en roept hees mijn naam in de nacht. Hij hangt, vochtig van impotente tranen, met 1 hand aan Liefde genageld en de andere aan Medelijden, met zijn voeten genageld aan het onvermijdelijke, drijvend in de oneindige zee van tragiek.
By Grand Central Station I sat down en wept.
Leg de wapens weg, Liefde, want alle veldslagen zijn verloren. Mijn lief, mijn lieveling, hoor je mij waar je slaapt?

song-of-songs-ii-1957-8

(Op reis tussen de oorlogen nam Elizabeth Smart in een kleine boekhandel in Charing Cross Road per toeval een poëzie-bundel uit het rek. Tijdens het lezen werd ze stapelverliefd op de dichter, en besloot met hem te trouwen. George Barker was al getrouwd; hij zou trouwens 15 kinderen krijgen bij verschillende vrouwen, waarvan 4 met Smart.)

— * —

De dag voor haar tentoonstelling zou openen, ergens in Mayfair, kwam hij met zijn vrienden naar de preview. In de hoek van de galerij stond een ladder. Als je die opklom, zag je tegen het plafond een zwart canvas, met eraan vast een vergrootglas bengelend aan een ketting. Erdoor kijkend onderscheidde je nog net 1 klein woordje: “yes”.
Terug beneden vroeg hij waarom er juist dat woord stond.

Had je dan liever gehad dat het ‘nee’ zei?

Dat was het exacte moment dat John Lennon verliefd werd op Yoko Ono. En dat het einde van de Beatles inluidde, natuurlijk.

(Sinds Hegel weten we dat alle vooruitgang in de affaires des mensen gebeurt via de dialectiek: these, antithese, synthese.)

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *